W ŻYCIU

Wyjechała na zwykłe wakacje. Powrót trwał 77 lat

opublikowano: 8 LISTOPADA 2018, 16:13autor: Karolina Gawlik
Wyjechała na zwykłe wakacje. Powrót trwał 77 lat

Idę na kolację do nieznajomych, mieszkanie pełne młodych, a przy stole z lampką białego wina, z intrygującą elegancją - Ona. Ktoś mówi, że ma 86 lat, swoją stronę na Wikipedii i właśnie się przeprowadziła do Krakowa. Siadam obok, stukamy się kieliszkiem, pytam, skąd ta przeprowadzka. „Z Sao Paolo” - słyszę i nie wierzę.

 Tak zaczęła się moja podróż z pionierką nauki brazylijskiej, profesor Anitą Dolly Panek. Każda podróż uczy. Ta nauczyła mnie odwagi.

 Fotografia z krakowskich Plant

Małą dziewczynkę ubraną w elegancki kapelusik i sukienkę, do szkoły na Westerplatte odprowadza brązowo-biały cocker spaniel. Johnny biega za hulajnogą, którą Anita jeździ przez Planty. Ze szkoły jest blisko na Rynek 33, gdzie ojciec ma kancelarią prawną, i na ulicę Batorego, gdzie mieszkają w kamienicy. Zdjęcie Johnny’ego z Plant przetrwa wiele lat.

Radio w kawiarni na riwierze

W sierpniu 1939 roku Anita Haubenstock wyjeżdża z rodzicami na wakacje do Francji. Riwiera super rzecz, ale dziewczynka jeszcze nigdy nie widziała stolicy własnego kraju. Rodzice mają więc dla córki prezent: powrót do Krakowa właśnie przez Warszawę.

1 września, w dniu jej 9-tych urodzin, radio w kawiarni informuje, że w Gdańsku spadła bomba. Pamięta dobrze minę ojca, gdy bliscy z Krakowa mówią mu przez telefon, że nigdzie się nie ruszają, bo to na pewno chwilowe.

Cała rodzina, oprócz dziadka, ginie w Oświęcimiu. W domu nie będzie się o tym rozmawiało. Zresztą, Anita rzadko zadaje pytania. Oprócz sceny przy stole w kawiarni, dzieciństwo pamięta przez mgłę.

Wyjeżdżając na dwa tygodnie na plażę nie zabiera się wiele. Na Batorego zostało wszystko. Biżuteria, pieniądze, ubrania i brązowo-biały pies.

Szydełko z Vichy

Tułaczka po Francji trwa 11 miesięcy. Uciekają też znajomi z Katowic, mieszkają wszyscy w jednym domu w Vichy. Koleżanka uczy ją robić na drutach. Dziś ta mała dziewczynka ma 92 lata, mieszka w Nowym Jorku. Piszą do siebie maile. Anita dzierga całe swoje życie. Wtedy uczy się jeszcze dwóch rzeczy: pisania na maszynie i języka francuskiego.

Zegarek ojca, bransoletka matki i pieniądze z tłumaczeń dokumentów dla uciekinierów wystarczają na przejazd do Hiszpanii. Stąd dostaną się statkiem do Brazylii. 250 dolarów na bilety drugiej klasy  pożycza im milionerka Helena Rubinstein. Mama Anity boi się, że po brazylijskich ulicach pełzają żmije i nie rosną ziemniaki.

Galeria: Anita Dolly Panek (id: 19)

Obrączka w Rio

Dzięki znajomości francuskiego, 10-letnia Anita opanowuje portugalski w trzy tygodnie. Dopadają ją wszystkie tropikalne choroby: zapalenie wątroby, mononukleoza, błonica. Z malarią walczy pół roku. Może dlatego zainteresowało ją, jak funkcjonuje ludzki organizm. Po skończeniu szkoły marzy o biochemii, ale takiego kierunku w Brazylii nie ma. Kończy więc chemię, potem staż z mikrobiologii w Londynie. W międzyczasie wychodzi za mąż za Polaka, powstańca warszawskiego, który wynajmuje pokój u jej ciotki. Dobry tancerz.

Anita Dolly Panek:
Nie byłam zbytnio mądra, jeśli chodzi o te sprawy. Po czterech latach rozwód. Proszę sobie wyobrazić, rok 1957: rozwódka, w kraju w którym nie ma rozwodów, paląca, pracująca. Nie unikająca alkoholu. No więc źle widziana wśród znajomych małżeństw. Dużo siedziałam w domu, dlatego oprócz kocyków, zaczęłam robić poduszki i dywany.

Największy dywan robi dwa lata. 2,5 na 3,5 metra. Zdobi dziś podłogę jej koleżanki.

Przełom w laboratorium

Anita Dolly Panek sama wprowadza biochemię na brazylijskie uczelnie. Zakłada słynne na całym świecie laboratorium. Jej zespół publikuje przełomową pracę na temat drożdży, dzięki której do dziś przechowuje się szczepionki i organy do transplantacji w zamrażalce.  Podróżuje naukowo po całym świecie. Nigdy nie zahacza o Kraków.

Na uczelni pracuje przez 50 lat, spod jej skrzydeł wychodzi 50 magistrów i doktorantów. Publikuje 170 prac naukowych, jest członkiem trzech akademii.  Dostaje medal od prezydenta Brazylii. Z byłymi studentami utrzymuje kontakt na Facebooku.

Ma córkę Anę, wnuczkę Antonię i wnuka Carlosa. Carlos też rzadko pyta o Kraków, ale gdy kończy 18 lat, decyduje się na uczelnię swojego pradziadka – Uniwersytet Jagielloński. Kilka lat później babcia daje się namówić. Po 77 latach prof. Anita Dolly Panek wraca samolotem do rodzinnego miasta. Zabytkowe meble z brazylijskiego domu przypłyną na statku.

Kraków od nowa

Poznaje Kraków na nowo. Mieszka na Kazimierzu, zdobywa znajomych, zwykle dużo młodszych od siebie. Chodzi po restauracjach - nie umie gotować, i na koncerty – uwielbia muzykę klasyczną. Wreszcie może: w Sao Paolo jest zbyt niebezpiecznie, obok filharmonii mieści się narkodzielnica. Tu pamięta ją taksówkarz, ludzie są życzliwi, na każdym rogu jest ładnie. Zimą nie przeszkadza jej smog, bo do tej pory zawsze patrzyła w zupełnie szare niebo.

Anita Dolly Panek:
W Brazylii moje kontakty były dość zredukowane, wszyscy stoją w korkach, nikt nie ma czasu. Ostatnie parę miesięcy czułam się jak w więzieniu. Życie tu jest weselsze i przyjemniejsze. To była szalona, ale dobra decyzja.

Pokój na Batorego

Dziadkowi udaje się zbiec z pociągu do Oświęcimia. Ukrywa go w piwnicy gosposia. Po wojnie, zupełnie przypadkiem, dostaje w przydziale dokładnie ten sam pokój, w którym mieszkała mała Anita. Dzięki temu ma kilka rodzinnych fotografii i wie, że służąca uratowała psa Johnny’ego.

***

Według danych Ambasady Brazylii w Polsce, w największym kraju Ameryki Południowej  mieszkają dwa miliony Polaków. Brazylijska Kurytyba to drugie po Chicago miasto poza Europą z największą liczbą Polonii.

Szanowny Użytkowniku,

Zanim klikniesz „Przejdź do serwisu” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych.
Klikając „Przejdź do serwisu” lub zamykając okno przez kliknięcie w znaczek X, zgadzasz się na poniższe.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:

§1. Postanowienia Ogólne

  1. Administratorem danych jest Inpress Sp. z o.o. Ochrona danych odbywa się zgodnie z wymogami powszechnie obowiązujących przepisów prawa, a ich przechowywanie ma miejsce na zabezpieczonych serwerach.
  2. Dla interpretacji terminów stosuje się słowniczek Regulaminu lub tak jak zostało to opisane w Polityce Prywatności.
    Na potrzeby lepszego odbioru Polityki Prywatności termin „Użytkownik” zastąpiony został określeniem „Ty”,  „Administrator” – „My”. Termin „RODO” oznacza Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE.
  3. Szanujemy prawo do prywatności i dbamy o bezpieczeństwo danych. W tym celu używany jest m.in. bezpieczny protokół szyfrowania komunikacji (SSL).
  4. Dane osobowe podawane w formularzu na stronie https://lifeinkrakow.pl/dodaj-wydarzenie są traktowane jako poufne i nie są widoczne dla osób nieuprawnionych.

§2. Administrator Danych

  1. Usługodawca jest administratorem danych swoich klientów. Oznacza to, że jeśli posiadasz Konto na naszej stronie, to przetwarzamy Twoje dane jak: imię, nazwisko, adres e-mail, numer telefonu, stanowisko, miejsce pracy, adres IP.
  2. Dane osobowe przetwarzane są:
    1. zgodnie z przepisami dotyczącymi ochrony danych osobowych,
    2. zgodnie z wdrożoną Polityką Prywatności,
    3. w zakresie i celu niezbędnym do nawiązania, ukształtowania treści Umowy, zmiany bądź jej rozwiązania oraz prawidłowej realizacji Usług świadczonych drogą elektroniczną,
    4. w zakresie i celu niezbędnym do wypełnienia uzasadnionych interesów (prawnie usprawiedliwionych celów), a przetwarzanie nie narusza praw i wolności osoby, której dane dotyczą:
      1. w zakresie i celu zgodnym z wyrażoną przez Ciebie zgodą jeżeli skorzystałeś z formularza na stronie https://lifeinkrakow.pl/dodaj-wydarzenie.
  3. Każda osoba, której dane dotyczą (jeżeli jesteśmy ich administratorem) ma prawo dostępu do danych, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo sprzeciwu, prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
    Kontakt z osobą nadzorującą przetwarzanie danych osobowych w organizacji Usługodawcy jest możliwy drogą elektroniczną pod adresem e-mail: biuro@inpress.net.pl.
  4. Zastrzegamy sobie prawo do przetwarzania Twoich danych po rozwiązaniu Umowy lub cofnięciu zgody tylko w zakresie na potrzeby dochodzenia ewentualnych roszczeń przed sądem lub jeżeli przepisy krajowe albo unijne bądź prawa międzynarodowego obligują nas do retencji danych.
  5. Usługodawca ma prawo udostępniać dane osobowe Użytkownika oraz innych jego danych podmiotom upoważnionym na podstawie właściwych przepisów prawa (np. organom ścigania).
  6. Usunięcie danych osobowych może nastąpić na skutek cofnięcia zgody bądź wniesienia prawnie dopuszczalnego sprzeciwu na przetwarzanie danych osobowych.
  7. Usługodawca nie udostępniania danych osobowych innym podmiotom aniżeli upoważnionym na podstawie właściwych przepisów prawa.
  8. Wdrożyliśmy pseudonimizację, szyfrowanie danych oraz mamy wprowadzoną kontrolę dostępu dzięki czemu minimalizujemy skutki ewentualnego naruszenia bezpieczeństwa danych.
  9. Dane osobowe przetwarzają osoby wyłącznie upoważnione przez nas albo przetwarzający, z którymi ściśle współpracujemy.

§3. Pliki cookies

  1. Witryna lifeinkrakow.pl używa cookies. Są to niewielkie pliki tekstowe wysyłane przez serwer www i przechowywane przez oprogramowanie komputera przeglądarki. Kiedy przeglądarka ponownie połączy się ze stroną, witryna rozpoznaje rodzaj urządzenia, z którego łączy się użytkownik. Parametry pozwalają na odczytanie informacji w nich zawartych jedynie serwerowi, który je utworzył. Cookies ułatwiają więc korzystanie z wcześniej odwiedzonych witryn.
    Gromadzone informacje dotyczą adresu IP, typu wykorzystywanej przeglądarki, języka, rodzaju systemu operacyjnego, dostawcy usług internetowych, informacji o czasie i dacie, lokalizacji oraz informacji przesyłanych do witryny za pośrednictwem formularza kontaktowego.
  2. Zebrane dane służą do monitorowania i sprawdzenia, w jaki sposób użytkownicy korzystają z naszych witryn, aby usprawniać funkcjonowanie serwisu zapewniając bardziej efektywną i bezproblemową nawigację. Monitorowania informacji o użytkownikach dokonujemy korzystając z narzędzia Google Analitics, które rejestruje zachowanie użytkownika na stronie.
    Cookies identyfikuje użytkownika, co pozwala na dopasowanie treści witryny, z której korzysta, do jego potrzeb. Zapamiętując jego preferencje, umożliwia odpowiednie dopasowanie skierowanych do niego reklam. Stosujemy pliki cookies, aby zagwarantować najwyższy standard wygody naszego serwisu, a zebrane dane są wykorzystywane jedynie wewnątrz firmy w celu optymalizacji działań.
  3. Na naszej witrynie wykorzystujemy następujące pliki cookies:
    1. „niezbędne” pliki cookies, umożliwiające korzystanie z usług dostępnych w ramach serwisu, np. uwierzytelniające pliki cookies wykorzystywane do usług wymagających uwierzytelniania w ramach serwisu;
    2. pliki cookies służące do zapewnienia bezpieczeństwa, np. wykorzystywane do wykrywania nadużyć w zakresie uwierzytelniania w ramach serwisu;
    3. „wydajnościowe” pliki cookies, umożliwiające zbieranie informacji o sposobie korzystania ze stron internetowych serwisu;
    4. „funkcjonalne” pliki cookies, umożliwiające „zapamiętanie” wybranych przez użytkownika ustawień i personalizację interfejsu użytkownika, np. w zakresie wybranego języka lub regionu, z którego pochodzi użytkownik, rozmiaru czcionki, wyglądu strony internetowej itp.;
    5. „reklamowe” pliki cookies, umożliwiające dostarczanie użytkownikom treści reklamowych bardziej dostosowanych do ich zainteresowań.
  4. Użytkownik w każdej chwili ma możliwość wyłączenia lub przywrócenia opcji gromadzenia cookies poprzez zmianę ustawień w przeglądarce internetowej. Instrukcja zarządzania plikami cookies jest dostępna na stronie
    http://www.allaboutcookies.org/manage-cookies

Dodatkowe dane osobowe, jak adres e-mail, zbierane są jedynie w miejscach, w których użytkownik wypełniając formularz wyraźnie wyraził na to zgodę. Powyższe dane zachowujemy i wykorzystujemy tylko do potrzeb niezbędnych do wykonania danej funkcji.

Pełna informacja