W OPINII

M. Szostkiewicz: Żyd z Emaus. Mieszane uczucia

opublikowano: 23 KWIETNIA 2019, 17:05autor: Marta Szostkiewicz
M. Szostkiewicz: Żyd z Emaus. Mieszane uczucia

Przyznam się szczerze, że na Emausie nie byłam całe wieki. Odstraszają mnie tłumy i tony chińskich tandetnych zabawek. Ale przez wiele lat spacer na Salwator to był obowiązkowy punkt programu w drugi dzień Świąt Wielkanocnych. 

Nie było wtedy wielkich jak poduszki, obrzydliwych balonów, a znakiem jarmarku (przynajmniej tak to zapamiętałam z dzieciństwa) były drewniane piszczałki i nawlekane na sznurek małe precelki. Gdzieś pod koniec lat 70-tych na straganach pojawiły się figurki przedstawiające modlących się ortodoksyjnych Żydów. 

W czasach, kiedy o Żydach w Polsce się nie mówiło wcale, te jarmarczne przedstawienia na swój sposób przywracały pamięć o nieistniejącej żydowskiej, krakowskiej społeczności. 

Kupowaliśmy te kiwające się na sprężynie figurki, na podobnej zasadzie, na jakiej zaczytywaliśmy się w wydanym w tym czasie grubym tomie miesięcznika ZNAK, poświęconemu Żydom. Był to nasz znak sprzeciwu wobec oficjalnego milczenia na temat żydowskiej historii. 

Nie wiedziałam wtedy, że powrót na stragany drewniane figurki żydowskich muzykantów zawdzięczają akcji krakowskiego Muzeum Etnograficznego.

Nie miałam pojęcia, że tradycja ich wytwarzania sięga przynajmniej połowy XIX wieku. I że po wojnie zniknęły z jarmarku, tak jak z pejzażu Krakowa zniknęły ich pierwowzory: chasydzi ubrani w jedwabne chałaty i lisie czapy. 

W znalezionym w internecie tekście etnografki Bogdany Pilichowskiej czytam, że niektóre z figurek sprzedawanych na Emuasie w okresie międzywojennym miały ewidentny antysemicki podtekst.

Żyd był  czasem zestawiany z diabłem, jako ilustracja przysłowia „gdzie diabeł nie może, żyd mu dopomoże”. Diabeł wiózł Żyda na taczkach, albo niósł figurkę z ukręconą głową w worku. Ale wiele innych figurek z tamtych czasów można uznać za neutralne, czy wręcz przywołujące postaci z obrazów Chagalla. Postaci owinięte w białe szale, pochylone nad księgą z przyklejonym skrawkiem papieru z hebrajskimi literami. 

Jakie intencje przyświecały ich twórcom? Czy miały wyśmiewać  Żydów kiwających się w bóżnicach podczas modłów? Czy raczej figurki Żydów były tym samym, czym podobizny chłopów w ludowych strojach, albo szlachciców, również sprzedawane kiedyś na wielkanocnym odpuście? 

Dziś figurka Żyda z pejsami i w czarnym chałacie zyskała jeszcze jedno nowe znaczenie. Ma zapewniać powodzenie w interesach i ogólną zamożność.

Jest wyrazem szeroko rozpowszechnionego stereotypu o szczególnej zamożności żydowskiej społeczności. Jak bardzo jest to stereotyp fałszywy, świadczą przedwojenne zdjęcia z przedwojennego Kazimierza, pokazujące biednych i bardzo biednych ludzi.   

Czy tradycja sprzedawania (i kupowania) drewnianych figurek Żydów na Emausie jest warta kontynuacji? Mam mieszane uczucia. Każda tradycja jest osadzona w jakimś historycznym i społecznym kontekście. Co innego znaczyła, nawet prześmiewcza i karykaturalna, zabawka w czasach przed Holokaustem, kiedy była drwiną z żyjących sąsiadów.

Po Zagładzie, to może być dowód na brak elementarnej wrażliwości i współczucia. Ale chyba lepiej by było, gdyby nawet te neutralne figurki przedstawiające żydowskich muzykantów, były częścią etnograficznych zbiorów muzealnych, niż towarem na jarmarku. 

Szanowny Użytkowniku,

Zanim klikniesz „Przejdź do serwisu” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych.
Klikając „Przejdź do serwisu” lub zamykając okno przez kliknięcie w znaczek X, zgadzasz się na poniższe.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:

§1. Postanowienia Ogólne

  1. Administratorem danych jest Inpress Sp. z o.o. Ochrona danych odbywa się zgodnie z wymogami powszechnie obowiązujących przepisów prawa, a ich przechowywanie ma miejsce na zabezpieczonych serwerach.
  2. Dla interpretacji terminów stosuje się słowniczek Regulaminu lub tak jak zostało to opisane w Polityce Prywatności.
    Na potrzeby lepszego odbioru Polityki Prywatności termin „Użytkownik” zastąpiony został określeniem „Ty”,  „Administrator” – „My”. Termin „RODO” oznacza Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE.
  3. Szanujemy prawo do prywatności i dbamy o bezpieczeństwo danych. W tym celu używany jest m.in. bezpieczny protokół szyfrowania komunikacji (SSL).
  4. Dane osobowe podawane w formularzu na stronie https://lifeinkrakow.pl/dodaj-wydarzenie są traktowane jako poufne i nie są widoczne dla osób nieuprawnionych.

§2. Administrator Danych

  1. Usługodawca jest administratorem danych swoich klientów. Oznacza to, że jeśli posiadasz Konto na naszej stronie, to przetwarzamy Twoje dane jak: imię, nazwisko, adres e-mail, numer telefonu, stanowisko, miejsce pracy, adres IP.
  2. Dane osobowe przetwarzane są:
    1. zgodnie z przepisami dotyczącymi ochrony danych osobowych,
    2. zgodnie z wdrożoną Polityką Prywatności,
    3. w zakresie i celu niezbędnym do nawiązania, ukształtowania treści Umowy, zmiany bądź jej rozwiązania oraz prawidłowej realizacji Usług świadczonych drogą elektroniczną,
    4. w zakresie i celu niezbędnym do wypełnienia uzasadnionych interesów (prawnie usprawiedliwionych celów), a przetwarzanie nie narusza praw i wolności osoby, której dane dotyczą:
      1. w zakresie i celu zgodnym z wyrażoną przez Ciebie zgodą jeżeli skorzystałeś z formularza na stronie https://lifeinkrakow.pl/dodaj-wydarzenie.
  3. Każda osoba, której dane dotyczą (jeżeli jesteśmy ich administratorem) ma prawo dostępu do danych, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo sprzeciwu, prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
    Kontakt z osobą nadzorującą przetwarzanie danych osobowych w organizacji Usługodawcy jest możliwy drogą elektroniczną pod adresem e-mail: biuro@inpress.net.pl.
  4. Zastrzegamy sobie prawo do przetwarzania Twoich danych po rozwiązaniu Umowy lub cofnięciu zgody tylko w zakresie na potrzeby dochodzenia ewentualnych roszczeń przed sądem lub jeżeli przepisy krajowe albo unijne bądź prawa międzynarodowego obligują nas do retencji danych.
  5. Usługodawca ma prawo udostępniać dane osobowe Użytkownika oraz innych jego danych podmiotom upoważnionym na podstawie właściwych przepisów prawa (np. organom ścigania).
  6. Usunięcie danych osobowych może nastąpić na skutek cofnięcia zgody bądź wniesienia prawnie dopuszczalnego sprzeciwu na przetwarzanie danych osobowych.
  7. Usługodawca nie udostępniania danych osobowych innym podmiotom aniżeli upoważnionym na podstawie właściwych przepisów prawa.
  8. Wdrożyliśmy pseudonimizację, szyfrowanie danych oraz mamy wprowadzoną kontrolę dostępu dzięki czemu minimalizujemy skutki ewentualnego naruszenia bezpieczeństwa danych.
  9. Dane osobowe przetwarzają osoby wyłącznie upoważnione przez nas albo przetwarzający, z którymi ściśle współpracujemy.

§3. Pliki cookies

  1. Witryna lifeinkrakow.pl używa cookies. Są to niewielkie pliki tekstowe wysyłane przez serwer www i przechowywane przez oprogramowanie komputera przeglądarki. Kiedy przeglądarka ponownie połączy się ze stroną, witryna rozpoznaje rodzaj urządzenia, z którego łączy się użytkownik. Parametry pozwalają na odczytanie informacji w nich zawartych jedynie serwerowi, który je utworzył. Cookies ułatwiają więc korzystanie z wcześniej odwiedzonych witryn.
    Gromadzone informacje dotyczą adresu IP, typu wykorzystywanej przeglądarki, języka, rodzaju systemu operacyjnego, dostawcy usług internetowych, informacji o czasie i dacie, lokalizacji oraz informacji przesyłanych do witryny za pośrednictwem formularza kontaktowego.
  2. Zebrane dane służą do monitorowania i sprawdzenia, w jaki sposób użytkownicy korzystają z naszych witryn, aby usprawniać funkcjonowanie serwisu zapewniając bardziej efektywną i bezproblemową nawigację. Monitorowania informacji o użytkownikach dokonujemy korzystając z narzędzia Google Analitics, które rejestruje zachowanie użytkownika na stronie.
    Cookies identyfikuje użytkownika, co pozwala na dopasowanie treści witryny, z której korzysta, do jego potrzeb. Zapamiętując jego preferencje, umożliwia odpowiednie dopasowanie skierowanych do niego reklam. Stosujemy pliki cookies, aby zagwarantować najwyższy standard wygody naszego serwisu, a zebrane dane są wykorzystywane jedynie wewnątrz firmy w celu optymalizacji działań.
  3. Na naszej witrynie wykorzystujemy następujące pliki cookies:
    1. „niezbędne” pliki cookies, umożliwiające korzystanie z usług dostępnych w ramach serwisu, np. uwierzytelniające pliki cookies wykorzystywane do usług wymagających uwierzytelniania w ramach serwisu;
    2. pliki cookies służące do zapewnienia bezpieczeństwa, np. wykorzystywane do wykrywania nadużyć w zakresie uwierzytelniania w ramach serwisu;
    3. „wydajnościowe” pliki cookies, umożliwiające zbieranie informacji o sposobie korzystania ze stron internetowych serwisu;
    4. „funkcjonalne” pliki cookies, umożliwiające „zapamiętanie” wybranych przez użytkownika ustawień i personalizację interfejsu użytkownika, np. w zakresie wybranego języka lub regionu, z którego pochodzi użytkownik, rozmiaru czcionki, wyglądu strony internetowej itp.;
    5. „reklamowe” pliki cookies, umożliwiające dostarczanie użytkownikom treści reklamowych bardziej dostosowanych do ich zainteresowań.
  4. Użytkownik w każdej chwili ma możliwość wyłączenia lub przywrócenia opcji gromadzenia cookies poprzez zmianę ustawień w przeglądarce internetowej. Instrukcja zarządzania plikami cookies jest dostępna na stronie
    http://www.allaboutcookies.org/manage-cookies

Dodatkowe dane osobowe, jak adres e-mail, zbierane są jedynie w miejscach, w których użytkownik wypełniając formularz wyraźnie wyraził na to zgodę. Powyższe dane zachowujemy i wykorzystujemy tylko do potrzeb niezbędnych do wykonania danej funkcji.

Pełna informacja