W MIEŚCIE

Zapomniana Wisła w Krakowie, kiedyś wyglądała inaczej

opublikowano: 12 PAŹDZIERNIKA 2019, 05:18autor: Sylwia Pyzik
Zapomniana Wisła w Krakowie, kiedyś wyglądała inaczej

Gdyby nie Wisła nie byłoby Krakowa. „Królowa polskich rzek”, dziś pełniąca głównie funkcję ozdobną i rekreacyjną, przez wieki była jednocześnie fortem i oknem na świat krakowian. Jej wpływ na kształtującą się metropolię był fundamentalny.

Reklama

Piaskarze. Rozładunek piasku wydobytego z dna Wisły, [ok. 1908 r.] fot.: A. Pawlikowski, ANK, Zbiór fotograficzny, sygn. 29/670/9085

Ludy ciągnęły do rzeki

To właśnie fakt umiejscowienia Wzgórza Wawelskiego wśród rozlewisk Wisły, Rudawy i Prądnika skłaniał pierwsze społeczności do osiedlania się na tym obszarze. Co ciekawe, niektórzy badacze twierdzą nawet, że nazwa Wawel pochodzi od słowa “wąwel”, a więc wą-  (wsp.: “w”) i “-wel” (wsp.: wilgoć, woda). Tłumacząc dosłownie, byłoby to więc miejsce “w wodzie” lub  “otoczone wodą”. Liczne odnogi Wisły i podmokłe tereny wokół, stanowiły naturalną i skuteczną ochronę przed potencjalnym wrogiem. A to jedynie początek dobrodziejstw, które wypływały z obecności rzek w sercu osady. Wody rzeczne zapewniały przecież nie tylko wodę pitną, ale także pożywienie - przed wiekami ryby z Wisły stanowiły istotny element podstawy żywieniowej ludów zamieszkujących obszary dzisiejszej Polski.

Wisła drogą na świat

W przeszłości większość transportu odbywała się drogą wodną. Wisła jako rzeka żeglowna stanowiła najważniejszą drogę komunikacji. To tę trasę pokonywało drewno, sól z Bochni i Wieliczki, a także miedź, którą następnie przez Bałtyk dostarczano do europejskich portów. Kraków należał wówczas do związku miast hanzeatyckich (portowych).

Szkuta na 10 flisaków (rodzaj statku z XVI-XVIII w., służącego do przewozu ładunków, głównie zboża oraz soli). Widok, rzut i przekrój, 1797 r. ANK, Teki Antoniego Schneidra, pl. 950, ark. 1

Zapomniane koryto

Dziś nie wszyscy zdają sobie sprawę z tego, że do XIX wieku przez Kraków przepływało nieistniejące już północne ramię Wisły, które aż do XVI wieku było głównym nurtem rzeki na terenie miasta (tzw. Stara Wisła). Rzeka płynęła wzdłuż współczesnej ul. Dietla i Al. Daszyńskiego, oddzielała więc Kazimierz od Krakowa. To właśnie tam znajdował się jedyny istniejący w średniowieczu most nazywany Pons Regalis  (most Królewski, most Stradomski), łączący te dwa miasta.

Pons Regalis łączący w XVI wieku Stradom z Kazimierzem wg Klemensa Bąkowskiego; ANK, Zbiór ikonograficzny, sygn. 29/671/738

Historia kołem się toczy

Mogłoby się zdawać, że poruszane w artykule tematy, to kwestia zamierzchłej przeszłości - nic bardziej mylnego. Tak już z historią bywa, że jeśli będziemy próbowali ją ignorować, delikatnie poklepie nas w ramię i z uśmiechem przypomni, że wszak kołem się toczy.  Właśnie tak stało się ostatnio na skrzyżowaniu ulic Krakowskiej, Dietla i Stradomskiej, gdzie podczas wiercenia otworów pod słupy trakcyjne, na głębokości 3 metrów natrafiono na przyczółki mostu z 1813 roku! Przeprawa została wówczas zbudowana zaraz po letniej powodzi, która zniosła drewniany XII wieczny most łączący Kraków z ówczesną osadą Kazimierzem.

“Nie cofnę kijem Wisły”

W okolicy dzisiejszej ulicy Blich znajdowało się ujście Prądnika, które w roku 1655 skierowano na wschód, do głównego koryta Wisły na wysokości Dąbia. W ten sposób niejako pominięto Starą Wisłę, która zaczęła stopniowo zanikać. W czasie powodzi w 1813 roku koryto uległo daleko idącemu zamuleniu, a sam nurt zmienił się w bajoro, do którego wpływały ścieki z Kazimierza i Stradomia.

Neogotycka willa powstała w 1891 roku z funduszy Idy i Edwarda Rożnowskich na niepewnym, zalewowym gruncie ówczesnej wsi Dębniki. Budynek był niestety wielokrotnie zalewany, ostatecznie został rozebrany w 1938 roku. 

Fakt ten w XIX wieku przyczynił się do wybuchu i rozprzestrzenienia się wielu zaraz. Za najgorsze uznaje się dziś epidemie cholery, które przeszły przez miasto w latach 1849-1873. Wtedy prezydent Krakowa - wybitny lekarz Józef Dietl zasugerował, że w należy zadbać o higienę w mieście poprzez wybrukowanie ulic, utworzenie kanalizacji i zasypanie śmiercionośnego koryta Starej Wisły, co nastąpiło w latach 1878- 1880. Pamiątką po Starej Wiśle jest dziś nazwa ulicy Starowiślnej, a także historyczny most, który obecnie pełni funkcję wiaduktu kolejowego.

Most kolejowy nad starą Wisłą (obecnie w tym miejscu ul. Dietla, ul. Grzegórzecka i al. Daszyńskiego) [ok. 1865 r.], autor fotografii nieznany; ANK, Zbiór fotograficzny, sygn. 29/670/3868

Akcja regulacja

W latach 1905-1909 uregulowano rzekę w jej obecnym korycie. Utworzono wówczas Bulwary Wiślane, które w 2006 roku ustanowiono obiektem techniki urbanistycznej i umieszczono na trasie Krakowskiego Szlaku Techniki.

Budowa bulwarów wiślanych. Układanie torów kolejowych na niższym poziomie bulwarów po stronie Kazimierza. W tle most Kolei Galicyjskiej Karola Ludwika; [ok. 1911 r.], autor fotografii nieznany; ANK, Zbiór fotograficzny

Na prawo most, na lewo most, a dołem Wisła płynie

Most Podgórski był pierwszym w Krakowie i Podgórzu mostem na Wiśle, który posiadał stałe, murowane filary umiejscowione w nurcie rzeki. By zapewnić mu drogę dojazdową, zdecydowano się wytyczyć nową ulicę, którą z czasem nazwano ul. Mostową. Przez kilkadziesiąt lat Most Podgórski był jednym z najważniejszych traktów komunikacyjnych Krakowa. Współcześnie na miejscu mostu znajduje się kładka Ojca Bernatka.

Most im. Cesarza Franciszka Józefa I, zwany później Podgórskim, oddany do użytku w 1850 r. (obecnie w tym miejscu jest kładka Ojca Bernatka), 1911 r., autor fotografii nieznany; ANK, Zbiór fotograficzny, sygn. 29/670/1517

W 1888 roku  na potrzeby powstającej kolei obwodowej oddano do użytku Most Dębnicki. Oprócz torowiska zapewniał on także przejazd dla ruchu kołowego i pieszego. Most został wysadzony w powietrze przez wycofujące się wojska niemieckie w 1945, a następnie przeznaczony do rozbiórki. Odbudowano go w dzisiejszym kształcie w roku 1951.

Reklama

Most Dębnicki wybudowany jako most kolei obwodowej w latach 1886-1888, w 1911 r. przebudowany na drogowy, [ok. 1920 r.] fot.: Pracownia Fotograficzna inż. K.P. Cybulski; ANK, Zbiór fotograficzny, sygn. 29/670/7408

Szanowny Użytkowniku,

Zanim klikniesz „Przejdź do serwisu” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych.
Klikając „Przejdź do serwisu” lub zamykając okno przez kliknięcie w znaczek X, zgadzasz się na poniższe.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:

§1. Postanowienia Ogólne

  1. Administratorem danych jest Inpress Sp. z o.o. Ochrona danych odbywa się zgodnie z wymogami powszechnie obowiązujących przepisów prawa, a ich przechowywanie ma miejsce na zabezpieczonych serwerach.
  2. Dla interpretacji terminów stosuje się słowniczek Regulaminu lub tak jak zostało to opisane w Polityce Prywatności.
    Na potrzeby lepszego odbioru Polityki Prywatności termin „Użytkownik” zastąpiony został określeniem „Ty”,  „Administrator” – „My”. Termin „RODO” oznacza Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE.
  3. Szanujemy prawo do prywatności i dbamy o bezpieczeństwo danych. W tym celu używany jest m.in. bezpieczny protokół szyfrowania komunikacji (SSL).
  4. Dane osobowe podawane w formularzu na stronie https://lifeinkrakow.pl/dodaj-wydarzenie są traktowane jako poufne i nie są widoczne dla osób nieuprawnionych.

§2. Administrator Danych

  1. Usługodawca jest administratorem danych swoich klientów. Oznacza to, że jeśli posiadasz Konto na naszej stronie, to przetwarzamy Twoje dane jak: imię, nazwisko, adres e-mail, numer telefonu, stanowisko, miejsce pracy, adres IP.
  2. Dane osobowe przetwarzane są:
    1. zgodnie z przepisami dotyczącymi ochrony danych osobowych,
    2. zgodnie z wdrożoną Polityką Prywatności,
    3. w zakresie i celu niezbędnym do nawiązania, ukształtowania treści Umowy, zmiany bądź jej rozwiązania oraz prawidłowej realizacji Usług świadczonych drogą elektroniczną,
    4. w zakresie i celu niezbędnym do wypełnienia uzasadnionych interesów (prawnie usprawiedliwionych celów), a przetwarzanie nie narusza praw i wolności osoby, której dane dotyczą:
      1. w zakresie i celu zgodnym z wyrażoną przez Ciebie zgodą jeżeli skorzystałeś z formularza na stronie https://lifeinkrakow.pl/dodaj-wydarzenie.
  3. Każda osoba, której dane dotyczą (jeżeli jesteśmy ich administratorem) ma prawo dostępu do danych, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo sprzeciwu, prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
    Kontakt z osobą nadzorującą przetwarzanie danych osobowych w organizacji Usługodawcy jest możliwy drogą elektroniczną pod adresem e-mail: biuro@inpress.net.pl.
  4. Zastrzegamy sobie prawo do przetwarzania Twoich danych po rozwiązaniu Umowy lub cofnięciu zgody tylko w zakresie na potrzeby dochodzenia ewentualnych roszczeń przed sądem lub jeżeli przepisy krajowe albo unijne bądź prawa międzynarodowego obligują nas do retencji danych.
  5. Usługodawca ma prawo udostępniać dane osobowe Użytkownika oraz innych jego danych podmiotom upoważnionym na podstawie właściwych przepisów prawa (np. organom ścigania).
  6. Usunięcie danych osobowych może nastąpić na skutek cofnięcia zgody bądź wniesienia prawnie dopuszczalnego sprzeciwu na przetwarzanie danych osobowych.
  7. Usługodawca nie udostępniania danych osobowych innym podmiotom aniżeli upoważnionym na podstawie właściwych przepisów prawa.
  8. Wdrożyliśmy pseudonimizację, szyfrowanie danych oraz mamy wprowadzoną kontrolę dostępu dzięki czemu minimalizujemy skutki ewentualnego naruszenia bezpieczeństwa danych.
  9. Dane osobowe przetwarzają osoby wyłącznie upoważnione przez nas albo przetwarzający, z którymi ściśle współpracujemy.

§3. Pliki cookies

  1. Witryna lifeinkrakow.pl używa cookies. Są to niewielkie pliki tekstowe wysyłane przez serwer www i przechowywane przez oprogramowanie komputera przeglądarki. Kiedy przeglądarka ponownie połączy się ze stroną, witryna rozpoznaje rodzaj urządzenia, z którego łączy się użytkownik. Parametry pozwalają na odczytanie informacji w nich zawartych jedynie serwerowi, który je utworzył. Cookies ułatwiają więc korzystanie z wcześniej odwiedzonych witryn.
    Gromadzone informacje dotyczą adresu IP, typu wykorzystywanej przeglądarki, języka, rodzaju systemu operacyjnego, dostawcy usług internetowych, informacji o czasie i dacie, lokalizacji oraz informacji przesyłanych do witryny za pośrednictwem formularza kontaktowego.
  2. Zebrane dane służą do monitorowania i sprawdzenia, w jaki sposób użytkownicy korzystają z naszych witryn, aby usprawniać funkcjonowanie serwisu zapewniając bardziej efektywną i bezproblemową nawigację. Monitorowania informacji o użytkownikach dokonujemy korzystając z narzędzia Google Analitics, które rejestruje zachowanie użytkownika na stronie.
    Cookies identyfikuje użytkownika, co pozwala na dopasowanie treści witryny, z której korzysta, do jego potrzeb. Zapamiętując jego preferencje, umożliwia odpowiednie dopasowanie skierowanych do niego reklam. Stosujemy pliki cookies, aby zagwarantować najwyższy standard wygody naszego serwisu, a zebrane dane są wykorzystywane jedynie wewnątrz firmy w celu optymalizacji działań.
  3. Na naszej witrynie wykorzystujemy następujące pliki cookies:
    1. „niezbędne” pliki cookies, umożliwiające korzystanie z usług dostępnych w ramach serwisu, np. uwierzytelniające pliki cookies wykorzystywane do usług wymagających uwierzytelniania w ramach serwisu;
    2. pliki cookies służące do zapewnienia bezpieczeństwa, np. wykorzystywane do wykrywania nadużyć w zakresie uwierzytelniania w ramach serwisu;
    3. „wydajnościowe” pliki cookies, umożliwiające zbieranie informacji o sposobie korzystania ze stron internetowych serwisu;
    4. „funkcjonalne” pliki cookies, umożliwiające „zapamiętanie” wybranych przez użytkownika ustawień i personalizację interfejsu użytkownika, np. w zakresie wybranego języka lub regionu, z którego pochodzi użytkownik, rozmiaru czcionki, wyglądu strony internetowej itp.;
    5. „reklamowe” pliki cookies, umożliwiające dostarczanie użytkownikom treści reklamowych bardziej dostosowanych do ich zainteresowań.
  4. Użytkownik w każdej chwili ma możliwość wyłączenia lub przywrócenia opcji gromadzenia cookies poprzez zmianę ustawień w przeglądarce internetowej. Instrukcja zarządzania plikami cookies jest dostępna na stronie
    http://www.allaboutcookies.org/manage-cookies

Dodatkowe dane osobowe, jak adres e-mail, zbierane są jedynie w miejscach, w których użytkownik wypełniając formularz wyraźnie wyraził na to zgodę. Powyższe dane zachowujemy i wykorzystujemy tylko do potrzeb niezbędnych do wykonania danej funkcji.

Pełna informacja