W MIEŚCIE

To była ulubiona knajpka profesorów, muzyków i literatów...

opublikowano: 22 CZERWCA 2020, 11:05autor: Sylwia Pyzik
To była ulubiona knajpka profesorów, muzyków i literatów...

W dwudziestoleciu międzywojennym znajdował się tu istotny ośrodek wymiany myśli naukowej i kulturalnej. Kawiarnia Esplanada (późniejszy Cristal) była miejscem spotkań profesorów, muzyków i literatów. Spacerując po Krakowie w ramach akcji "Bądź turystą w swoim mieście", przypominamy historię wyjątkowego lokalu.

Reklama

Wśród krakowskich kawiarni zdarzają miejsca szczególne. Takie, których klimat na stałe wrył się w tkankę Krakowa – tam wciąż dźwięczy melodia, w powietrzu unoszą się pospiesznie sklecone rymy, noc jest zawsze młoda, a dziewczyna piękna (nawet jeśli to tylko czar zasłyszanych miejskich legend). Choć dziś Piwnica pod Baranami czy Jama Michalika są już pewnym reliktem, to komu taki relikt przeszkadza?

Artysta malarz Stefan Filipkiewicz ze znajomymi w ogródku kawiarni "Esplanada", autor fot. nieznany, lata 30. XX w. Ze zbiorów Muzeum Krakowa

Nie wszystkie kawiarnie miały tyle szczęścia. Róg ulic Karmelickiej i Podwala. Dziś mieści się tu m.in dom handlowy i pub, a do wejścia zachęcają staromodne szyldy. Budynek ten raczej mijamy w pośpiechu, w biegu na przystanek tramwajowy, w najlepszym wypadku na spektakl.

Trudno powiedzieć o jakiejś spójnej wizji tego miejsca, jest raczej nieudolnym patchworkiem zabytkowej kamienicy i socjalistycznej myśli praktycznej. A pomysły były, i to szumne (miał tu nawet powstać polski Harrods). Niestety lata mijają, a kamienica straszy w najlepsze.

Złote czasy lokalu

 Esplanada została założona w 1912 roku przez Karola Wołkowskiego, prowadził ją przez 18 lat, by następnie oddać kawiarnię we władanie synowi, który dbał o gości do 1936 roku. Później lokal przejął Jan Bisanz, krakowski potentat gastronomiczny, a jej nazwę zmieniono najpierw na Palace, a następnie na Cristal.

 Komisowy Dom Sprzedaży - Kraków w czasie okupacji (ul. Podwale) , autor fot. nieznany, ok. 1941 Ze zbiorów Muzeum Krakowa

Reklama

Kwatera operacyjna futurystów

 Futuryści i formiści ulubili sobie to miejsce tak bardzo, że posiadali tu swoją własną boczną salkę zwaną – “Gałka Muszkatołowa” (ponoć nazwę zawdzięczała pewnej wiszącej lampie, która kształtem miała przypominać gałkę właśnie), bywała także określana mianem “kwatery operacyjnej futurystów”.

Ogródek kawiarni "Esplanada"- Kraków w czasie okupacji, autor fot. nieznany, 1939-1944 Ze zbiorów Muzeum Krakowa

Bywały tu największe sławy polskiego futuryzmu m.in. Tadeusz Peiper, Julian Przyboś, Tytus Czyżewski, Jan Brzękowski, Bruno Jasieński, Stanisław Młodożeniec, a także Leon Chwistek i Henryk Gotlib. W Gałce widywano także Anatola Sterna, Aleksandra Wata czy Witkacego. Ponoć to właśnie tu, w latach 30-tych, można było wysłuchać jednych z pierwszych w Krakowie koncertów jazzowych.


Esplanada była populanym miejscem nie tylko dla artystów. Podczas I wojny światowej spotkała się tu także grupa wybitnych matematyków – Stefan Banach, Otton Nikodym, Hugon Steinhaus i Witold Wilkosz. Mówi się, że to właśnie tu, przy kawiarnianym stoliku, zrodził się pomysł powołania Towarzystwa Matematycznego. 

Ogródek kawiarni "Esplanada"- Kraków w czasie okupacji, autor fot. nieznany, 1939-1944. Ze zbiorów Muzeum Krakowa

Po II wojnie światowej budynek został przejęty przez Spółdzielnię “Praca”, a od 1950 roku mieści się tu dom handlowy, i wiele wskazuje na to, że wcale nie zamierza się wynieść.

Reklama

Bądź turystą w swoim mieście

W ramach kampanii informacyjno-społecznej BĄDŹ TURYSTĄ W SWOIM MIEŚCIE – ZWIEDZAJ KRAKÓW Miasto Kraków i Krakowskie Biuro Festiwalowe prezentuje mieszkańcom szereg atrakcji i pomysłów, jak spędzić ciekawie czas w mieście i z jakich jego dobrodziejstw – kulturalnych, gastronomicznych czy rodzinnych – skorzystać.

Zachęcają również, by w mediach społecznościowych dzielić się swoimi krakowskimi odkryciami i promować postawę „Bądź turystą w swoim mieście – zwiedzaj Kraków”, oznaczając posty hashtagami #badzturystawswoimmiescie, #badzturysta, #zwiedzajkrakow.

A gotowe trasy tematyczne, dzięki którym na nowo odkryjemy piękno naszego miasta, czekają na nas na stronie Kraków Travel! Warto wybrać się na spacer już dziś!

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies.

Polityka Prywatności