W OPINII

M. Jantos: dwa pomniki na kadencję i wystarczy

opublikowano: 8 GRUDNIA 2019, 17:10autor: Małgorzata Jantos
M. Jantos: dwa pomniki na kadencję i wystarczy

Swego czasu (chyba dziesięć lat temu) zaproponowałam, by każda kadencja Rady Miasta mogła podjąć decyzję odnośnie najwyżej dwóch pomników w przestrzeni publicznej. Wtedy radni potraktowali ten pomysł niezbyt poważnie, ale wysyp pomników w mieście skłania do powrotu do tej idei.

Reklama

A pomników ci u nas dostatek, w dużej części całkiem niezłych. W Krakowie pomniki pokazały się dość późno, ponieważ dopiero w XIX wieku. Spróbuję  zebrać informacje o nich w jednym miejscu, aby można się ostatecznie przekonać, ile pomników Kraków posiada.

Zacznę od pomników na Plantach.

W 1817 roku senator Wolnego Miasta Krakowa Feliks Radwański (senior) zgłosił projekt niwelacji wertepów i urządzenia publicznej promenady. W latach 1820-22 rozpoczęła się rewitalizacja terenów północnych przy Kleparzu i Wesołej i to w tym miejscu powstały pierwsze miejskie plantacje.

Krakowianie nazywali Planty plantacjami, jednak nazwa wzięła się przede wszystkim do czasownika: plantować, czyli "równać powierzchnie gruntu, niwelować teren". Dzisiaj planty liczą ponad dwadzieścia hektarów powierzchni, a ich obwód to cztery kilometry. Pracami nad ich utworzeniem najpierw kierował Feliks Radwański (junior), a następnie Florian Straszewski, który w 1830 roku utworzył fundację na rzecz utrzymania Plant.

Galeria: Planty: pierwsza w Krakowie galeria z pomnikami (id: 476)

Planty stały się też pierwszą galerią wystawianych pomników. Pierwszym był właśnie pomnik twórcy Floriana Straszewskiego. – jest to  wspaniały obelisk postawiony w środku skweru przy zbiegu ulicy Basztowej i Westerplatte. Pomnik wykonał Edward Stehlik w 1874 roku z granitu tatrzańskiego.

Medalion z podobizną Floriana Straszewskiego ozdabia obelisk wraz z umieszczoną poniżej tablicą: "Floryan Straszewski - główny uczestnik w założeniu plantacyj" oraz "Ku wdzięcznej pamięci zasług założenia i utrzymania tych przechadzek za uchwałą Rady Miasta Krakowa ze składek obywateli i zasiłku miejskiego".

Uroczyste odsłonięcie odbyło się w 1875 roku. Potem już Planty stały się miejscem upamiętnienia postaci, wydarzeń, osób. Pomników jest bodajże osiemnaście, poza nimi były tam kapliczki, fontanny etc.

Idąc wokół Plant od ul. Podzamcze do ul. św. Idziego (zgodnie z ruchami wskazówek zegara) spotkamy następujące pomniki:

1.Pomnik-ławeczka polskich matematyków Stefana Banacha oraz Ottona Nikodyma

Fot. Marek Lasyk

Odsłonięty 14 października 2016. Rzeźba prof. Stefana Dousy. Pomnik powstał z inicjatywy prywatnej – pracowników UJ (opłacony w całości przez inwestora). Miasto wyraziło zgodę i oddało grupie matematyków i fizyków  ławeczkę. Miejsce  jest istotne, ponieważ tam spotykali się matematycy rozważający znaczące problemy naukowe. Banach mieszkał nieopodal i często siadywał z Nikodymem najprawdopodobniej na ławkach niedaleko od  tej, na której umieszczany jest ich pomnik..

2.Pomnik Tadeusza Żeleńskiego (Boya) 

Pomnik odsłonięty w 1985 r. jest dziełem Edwarda Krzaka.

3. Pomnik Grażyny i Litawora 

Powstał w 1884 roku dla uczczenia Adama Mickiewicza. Jest dziełem Alfreda Dauna. Zlecił jego wykonanie  dr. Henryk Jordan. Uroczyste odsłonięcie nastąpiło w  1886 roku.

4. Pomnik kardynała Adama Sapiehy

Powstał w 1976 r. Projekt Augusta Zamoyskiego. Znajduje się przed kościołem franciszkanów przy ul. Franciszkańskiej. W przemówieniu z okazji odsłonięcia pomnika kard. Sapiehy w Krakowie, w 1976 r. ówczesny arcybiskup Karol Wojtyła nazwał kardynała „wielkim synem swojej ojczyzny, stanowczym w trudnych momentach, odważnym ponad miarę jakiejkolwiek przeciętności, niezwykłym mężem dziejów i Polski”

5. Na ścianie cerkwi św. Norberta umieszczony jest pomnik ofiar Wielkiego Głodu na Ukrainie

Fot. Marek Lasyk

Odsłonięty w 2008 roku. Jest on upamiętnieniem ofiar klęski głodu, która miała miejsce na terenie dzisiejszej centralnej i wschodniej Ukrainy w latach 1932-1933. W wyniku tego ludobójstwa (Wielki Głód został uznany przez polski Sejm za ludobójstwo uchwałą z 6 grudnia 2006 roku) życie straciło co najmniej 3,3 mln ludzi.

6. Pomnik Mikołaja Kopernika 

Powstał w 1900 r. Jest dziełem Cypriana Godebskiego. Pierwotnie stał na dziedzińcu Collegium Maius (od 1900 roku) Pierwotnie został zaprojektowany jako fontanna o czym do dziś świadczą odpływy i koperty u dołu cokołu do wlewu wody. Na obecnym miejscu, u wylotu ul. Gołębiej przed Collegium Witkowskiego jest od roku 1953.

7. Pomnik Lilli Wenedy

Powstał w 1885 r. jest dziełem Alfreda Dauna, kamienną rzeźbę zastąpiono w 1897 roku odlewem z brązu. Rzeźba na cokole, ufundowana przez miejskiego radnego dr. Henryka Jordana, poświęcona jest pamięci wielkiego poety i zapoczątkowała prywatne fundacje na Plantach.

8. Pomnik Artura Grottgera

Pomnik jednego z czołowych polskich malarzy okresu romantyzmu, który wsławił się szczególnie pracami na temat powstania styczniowego). Odsłonięty w 1903. Pomnik został ufundowany przez artystów polskich,. Jest dziełem Wacława Szymanowskiego,

Fot Marek Lasyk.

8.Pomnik Tadeusza Rejtana.

Inicjatorem jego powstania  był prawdopodobnie Stefan Rejtan, jeden z ostatnich przedstawicieli rodu. Wykonany został pomiędzy 1856 a 1859 rokiem w fabryce Lilpop, Rau i Loewenstein w Warszawie. Do Krakowa pomnik trafił jako dar rodziny Rejtanów pod koniec lat 80. XIX wieku. Oficjalne odsłonięcie pomnika w Krakowie miało miejsce w czerwcu 1890 roku. W lutym 1946 pomnik zniszczony przez wichurę został zdemontowany, a popiersie Rejtana trafiło do zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie. Pomnik został odtworzony dopiero w 2007 roku.

9.Pomnik Jadwigi i Jagiełły 

Powstał w 1886 r. Według projektu Karola Knausa wykonany przez Oskara Sosnowskiego. Pomnik upamiętnia 500-lecie unii polsko-litewskiej (Unia w Krewie).

10. Pomnik Harfiarza (Bojana) 

Poświęcony pamięci bardzo niegdyś popularnego romantycznego poety Bohdana Zalewskiego.

11. Jeden z najmłodszych pomników – Jana Matejki, który został odsłonięty w 2013 roku.

Fot. Marek Lasyk

Jest to rzeźba prof. ASP Jana Tutaja, który ufundowany został przez urząd miasta z okazji 175. rocznicy urodzin i 120. rocznicy śmierci Jana Matejki.

12. Pomnik Michała Bałuckiego powstał w 1911 r.

Jest dziełem Tadeusza Błotnickiego To popiersie jednego z najbardziej cenionych krakowskich komediopisarzy Michała Bałuckiego, ufundowane w 1901 roku z inicjatywy Koła Artystyczno-Literackiego. Na Plantach pomnik stanął 10 lat później. W 2017 roku pomnik został odnowiony. I wtedy też został  przesunięty o około metr. Wcześniej był posadowiony zbyt blisko drzewa, pod którego naporem przechylał się.

13. I ostatni z pomników poświęcony konkretnej osobie to tablica poświęcona żołnierzowi z czasów okupacji niemieckiej i sowieckiej. Był nim pułkownik Narcyz „Wiatr” Zawojna.

Działacz polskiego ruchu ludowego, żołnierz Batalionów Chłopskich i Armii Krajowej. Uczestnik kampanii wrześniowej, w której walczył w szeregach1 Pułku Strzelców Podhalańskich. Po jej zakończeniu organizował podziemne struktury ruchu ludowego .
Wyżej przypomniane pomniki stanowią zaledwie tylko część tych, które są w Krakowie. W następnych odcinkach chcę pokazać inne miejsca, które mogą się poszczycić obfitością znajdujących się pomników.

Dziękuję za uwagi pana Marka Lasyka , który przejrzał jeszcze raz Planty i podsunął mi parę pominiętych przeze mnie pomników. A  więc uzupełniam.

14.Obok kawiarni „Zakopiańska” możemy znaleźć  niewielki pomniczek Fryderyka Chopina autorstwa Czesława Dźwigaja.

15. Naprzeciwko Urzędu Wojewódzkiego znajduje się Krzyż wraz z obeliskiem upamiętniający śmierć robotników. W 1936 roku. załoga fabryki czekolady Suchard ogłosiła strajk w sprawie podwyżek. Dołączyli do niej robotnicy z Semperitu, innych zakładów, szewcy, bezrobotni. Policja brutalnie tłumiła wystąpienia. Pogrzeb ofiar na cmentarzu Rakowickim stał się w wielką manifestację, Kardynał  Stefan Sapieha zabrał głos  w sprawie tragicznych wydarzeń, uznając racje strajkujących. Pod Krzyżem znajduje się napis: „Ofiarom komunistycznej prowokacji”.

16.U wylotu ulicy Jagiellońskiej jest figura Matki Boskiej Łaskawej pochodząca z 1771 roku.

I wreszcie na końcu naszej wyliczanki

17. Rzeźba  Marii Jaremy zatytułowana "Fontanna”.

Historia :Fontanny” długa i barwna. Nie zaakceptowano pomysłu Jaremy i dość długo jej rzeźba była krytykowana, ale kto teraz to pamięta.

Reklama

Niewykluczone, że coś pominęłam i nie zauważyłam. Chcę pokazać Państwu krakowskie pomniki znajdujące się w różnych częściach miasta.  Będę zajmowała się przede wszystkim pomnikami, a nie rzeźbami umieszczanymi w przestrzeni miasta. O rzeźbach może tez napiszę, ale to już będzie kolejny temat analizujący społeczną przestrzeń Krakowa.

Szanowny Użytkowniku,

Zanim klikniesz „Przejdź do serwisu” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych.
Klikając „Przejdź do serwisu” lub zamykając okno przez kliknięcie w znaczek X, zgadzasz się na poniższe.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:

§1. Postanowienia Ogólne

  1. Administratorem danych jest Inpress Sp. z o.o. Ochrona danych odbywa się zgodnie z wymogami powszechnie obowiązujących przepisów prawa, a ich przechowywanie ma miejsce na zabezpieczonych serwerach.
  2. Dla interpretacji terminów stosuje się słowniczek Regulaminu lub tak jak zostało to opisane w Polityce Prywatności.
    Na potrzeby lepszego odbioru Polityki Prywatności termin „Użytkownik” zastąpiony został określeniem „Ty”,  „Administrator” – „My”. Termin „RODO” oznacza Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE.
  3. Szanujemy prawo do prywatności i dbamy o bezpieczeństwo danych. W tym celu używany jest m.in. bezpieczny protokół szyfrowania komunikacji (SSL).
  4. Dane osobowe podawane w formularzu na stronie https://lifeinkrakow.pl/dodaj-wydarzenie są traktowane jako poufne i nie są widoczne dla osób nieuprawnionych.

§2. Administrator Danych

  1. Usługodawca jest administratorem danych swoich klientów. Oznacza to, że jeśli posiadasz Konto na naszej stronie, to przetwarzamy Twoje dane jak: imię, nazwisko, adres e-mail, numer telefonu, stanowisko, miejsce pracy, adres IP.
  2. Dane osobowe przetwarzane są:
    1. zgodnie z przepisami dotyczącymi ochrony danych osobowych,
    2. zgodnie z wdrożoną Polityką Prywatności,
    3. w zakresie i celu niezbędnym do nawiązania, ukształtowania treści Umowy, zmiany bądź jej rozwiązania oraz prawidłowej realizacji Usług świadczonych drogą elektroniczną,
    4. w zakresie i celu niezbędnym do wypełnienia uzasadnionych interesów (prawnie usprawiedliwionych celów), a przetwarzanie nie narusza praw i wolności osoby, której dane dotyczą:
      1. w zakresie i celu zgodnym z wyrażoną przez Ciebie zgodą jeżeli skorzystałeś z formularza na stronie https://lifeinkrakow.pl/dodaj-wydarzenie.
  3. Każda osoba, której dane dotyczą (jeżeli jesteśmy ich administratorem) ma prawo dostępu do danych, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo sprzeciwu, prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
    Kontakt z osobą nadzorującą przetwarzanie danych osobowych w organizacji Usługodawcy jest możliwy drogą elektroniczną pod adresem e-mail: biuro@inpress.net.pl.
  4. Zastrzegamy sobie prawo do przetwarzania Twoich danych po rozwiązaniu Umowy lub cofnięciu zgody tylko w zakresie na potrzeby dochodzenia ewentualnych roszczeń przed sądem lub jeżeli przepisy krajowe albo unijne bądź prawa międzynarodowego obligują nas do retencji danych.
  5. Usługodawca ma prawo udostępniać dane osobowe Użytkownika oraz innych jego danych podmiotom upoważnionym na podstawie właściwych przepisów prawa (np. organom ścigania).
  6. Usunięcie danych osobowych może nastąpić na skutek cofnięcia zgody bądź wniesienia prawnie dopuszczalnego sprzeciwu na przetwarzanie danych osobowych.
  7. Usługodawca nie udostępniania danych osobowych innym podmiotom aniżeli upoważnionym na podstawie właściwych przepisów prawa.
  8. Wdrożyliśmy pseudonimizację, szyfrowanie danych oraz mamy wprowadzoną kontrolę dostępu dzięki czemu minimalizujemy skutki ewentualnego naruszenia bezpieczeństwa danych.
  9. Dane osobowe przetwarzają osoby wyłącznie upoważnione przez nas albo przetwarzający, z którymi ściśle współpracujemy.

§3. Pliki cookies

  1. Witryna lifeinkrakow.pl używa cookies. Są to niewielkie pliki tekstowe wysyłane przez serwer www i przechowywane przez oprogramowanie komputera przeglądarki. Kiedy przeglądarka ponownie połączy się ze stroną, witryna rozpoznaje rodzaj urządzenia, z którego łączy się użytkownik. Parametry pozwalają na odczytanie informacji w nich zawartych jedynie serwerowi, który je utworzył. Cookies ułatwiają więc korzystanie z wcześniej odwiedzonych witryn.
    Gromadzone informacje dotyczą adresu IP, typu wykorzystywanej przeglądarki, języka, rodzaju systemu operacyjnego, dostawcy usług internetowych, informacji o czasie i dacie, lokalizacji oraz informacji przesyłanych do witryny za pośrednictwem formularza kontaktowego.
  2. Zebrane dane służą do monitorowania i sprawdzenia, w jaki sposób użytkownicy korzystają z naszych witryn, aby usprawniać funkcjonowanie serwisu zapewniając bardziej efektywną i bezproblemową nawigację. Monitorowania informacji o użytkownikach dokonujemy korzystając z narzędzia Google Analitics, które rejestruje zachowanie użytkownika na stronie.
    Cookies identyfikuje użytkownika, co pozwala na dopasowanie treści witryny, z której korzysta, do jego potrzeb. Zapamiętując jego preferencje, umożliwia odpowiednie dopasowanie skierowanych do niego reklam. Stosujemy pliki cookies, aby zagwarantować najwyższy standard wygody naszego serwisu, a zebrane dane są wykorzystywane jedynie wewnątrz firmy w celu optymalizacji działań.
  3. Na naszej witrynie wykorzystujemy następujące pliki cookies:
    1. „niezbędne” pliki cookies, umożliwiające korzystanie z usług dostępnych w ramach serwisu, np. uwierzytelniające pliki cookies wykorzystywane do usług wymagających uwierzytelniania w ramach serwisu;
    2. pliki cookies służące do zapewnienia bezpieczeństwa, np. wykorzystywane do wykrywania nadużyć w zakresie uwierzytelniania w ramach serwisu;
    3. „wydajnościowe” pliki cookies, umożliwiające zbieranie informacji o sposobie korzystania ze stron internetowych serwisu;
    4. „funkcjonalne” pliki cookies, umożliwiające „zapamiętanie” wybranych przez użytkownika ustawień i personalizację interfejsu użytkownika, np. w zakresie wybranego języka lub regionu, z którego pochodzi użytkownik, rozmiaru czcionki, wyglądu strony internetowej itp.;
    5. „reklamowe” pliki cookies, umożliwiające dostarczanie użytkownikom treści reklamowych bardziej dostosowanych do ich zainteresowań.
  4. Użytkownik w każdej chwili ma możliwość wyłączenia lub przywrócenia opcji gromadzenia cookies poprzez zmianę ustawień w przeglądarce internetowej. Instrukcja zarządzania plikami cookies jest dostępna na stronie
    http://www.allaboutcookies.org/manage-cookies

Dodatkowe dane osobowe, jak adres e-mail, zbierane są jedynie w miejscach, w których użytkownik wypełniając formularz wyraźnie wyraził na to zgodę. Powyższe dane zachowujemy i wykorzystujemy tylko do potrzeb niezbędnych do wykonania danej funkcji.

Pełna informacja