W ŻYCIU

Na takich skrzydłach latał pierwszy na świecie lotnik. Był Polakiem

opublikowano: 10 LIPCA 2019, 22:38autor: Robert Nowak
Na takich skrzydłach latał pierwszy na świecie lotnik. Był Polakiem

Zapewne niewiele osób wie, że w krakowskim Muzeum Etnograficznym można oglądać model skrzydeł na jakich najprawdopodobniej wzbił się w powietrze pierwszy człowiek na świecie: zapomniany, polski prekursor lotnictwa, geniusz z Odporyszowa Jan Wnęk. Mija właśnie 150 lat od jego tragicznej śmierci.

Model skrzydeł lotni został wykonany przez Zdzisława Szewczyka i Martę Gąsowską w 1956 roku, w pracowni konserwatorskiej krakowskiego Muzeum Etnograficznego. Posłużono się opisem sporządzonym przez Tadeusza Seweryna, który w latach 30. XX wieku prowadził badania terenowe na Powiślu Dąbrowskim. Wtedy to natrafił w Odporyszowie na relacje o niezwykłym człowieku, Janie Wnęku, urodzonym w 1828 roku we wsi Kaczówka koło Dąbrowy Tarnowskiej, synu chłopa pańszczyźnianego, cieśli, rzeźbiarzu i konstruktorze. Na podstawie wywiadów z osobami pamiętającymi Wnęka wyłonił się obraz człowieka ogarniętego pasją latania.

W 1866 roku, używając drewna, płótna i rzemieni, Jan Wnęk zbudował lotnię wzorowaną na skrzydłach ptaka. Przytwierdzony do tej konstrukcji o rozpiętości kilku metrów wykonywał skoki ze szczytu dzwonnicy w Odporyszowie. Wzbudzał sensację wśród mieszkańców wsi. Działo się to 25 lat przed Otto Lilienthalem, uznanym za pierwszego lotnika w historii świata.

O wyczynach Wnęka podobno pisano w gazetach. Najdłuższe loty ślizgowe Wnęka dochodziły nawet do trzech kilometrów. Niestety, 10 czerwca 1869 roku w uroczystość Zielonych Świąt odbył ostatni lot, który zakończył się upadkiem. Wnęk spadł 1350 m od kościoła (inni podają odległość 500 m) Ciężko ranny  wkrótce zmarł. Za datę śmierci przyjmuje się 10 lipca.

Jan Wnęk był genialnym samoukiem. Łączył w sobie zdolności artystyczne i zamiłowania inżynierskie. Był genialnym rzeźbiarzem, a jego zachowane do dzisiaj prace zachwycają głębią ekspresji. Miał swojego mecenasa, ks. Stanisława Morgensterna, galicyjskiego posła, proboszcza z Odporyszowa. Wnęk, który od najmłodszych lat usprawniał wiejskie narzędzia i maszyny, zafascynowany był też lotami ptaków. Studiował ich ruch, badał budowę ciała. Dojrzewała w nim myśl zbudowania maszyny, która mogłaby unieść człowieka. 

Po Wnęku - rzeźbiarzu  do dziś dotrwało około 100 drewnianych figur. Najwięcej ocalałych dzieł znajduje się w Muzeum Jana Wnęka przy kościele w Odporyszowie. Dziewięć dzieł Wnęka znajduje się w Muzeum Etnograficznym w Krakowie.

W sztuce Wnęka widać zapatrzenie w Wita Stwosza (do Krakowa przywiózł Wnęka jego mecenas ks. Morgenstern) udrapowanie szat, pozy, dramaturgia scen. Wnęk jednak, jak każdy wybitny twórca, nadawał rzeźbom własny i niepowtarzalny wyraz.

W Odporyszowie nie ma grobu prekursora lotnictwa. Podobno pochowano go w nieoznakowanej mogile, ale nikt nie pamięta gdzie.

Teraz z inicjatwy Stowarzyszenia SIEMACHA, które w Odporyszowie ma swój prężny ośrodek budowane jest epitafium "Ikara znad Dunajca" jak nazywany jest Wnęk. Wkrótce stanie na cmentarzu w Odporyszowie.

Tu powstaje symboliczny nagrobek dla Jana Wnęka. Z prawej Kazimierz Augustyński, honorowy członek Stowarzyszenia SIEMACHA


  

Szanowny Użytkowniku,

Zanim klikniesz „Przejdź do serwisu” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych.
Klikając „Przejdź do serwisu” lub zamykając okno przez kliknięcie w znaczek X, zgadzasz się na poniższe.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:

§1. Postanowienia Ogólne

  1. Administratorem danych jest Inpress Sp. z o.o. Ochrona danych odbywa się zgodnie z wymogami powszechnie obowiązujących przepisów prawa, a ich przechowywanie ma miejsce na zabezpieczonych serwerach.
  2. Dla interpretacji terminów stosuje się słowniczek Regulaminu lub tak jak zostało to opisane w Polityce Prywatności.
    Na potrzeby lepszego odbioru Polityki Prywatności termin „Użytkownik” zastąpiony został określeniem „Ty”,  „Administrator” – „My”. Termin „RODO” oznacza Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE.
  3. Szanujemy prawo do prywatności i dbamy o bezpieczeństwo danych. W tym celu używany jest m.in. bezpieczny protokół szyfrowania komunikacji (SSL).
  4. Dane osobowe podawane w formularzu na stronie https://lifeinkrakow.pl/dodaj-wydarzenie są traktowane jako poufne i nie są widoczne dla osób nieuprawnionych.

§2. Administrator Danych

  1. Usługodawca jest administratorem danych swoich klientów. Oznacza to, że jeśli posiadasz Konto na naszej stronie, to przetwarzamy Twoje dane jak: imię, nazwisko, adres e-mail, numer telefonu, stanowisko, miejsce pracy, adres IP.
  2. Dane osobowe przetwarzane są:
    1. zgodnie z przepisami dotyczącymi ochrony danych osobowych,
    2. zgodnie z wdrożoną Polityką Prywatności,
    3. w zakresie i celu niezbędnym do nawiązania, ukształtowania treści Umowy, zmiany bądź jej rozwiązania oraz prawidłowej realizacji Usług świadczonych drogą elektroniczną,
    4. w zakresie i celu niezbędnym do wypełnienia uzasadnionych interesów (prawnie usprawiedliwionych celów), a przetwarzanie nie narusza praw i wolności osoby, której dane dotyczą:
      1. w zakresie i celu zgodnym z wyrażoną przez Ciebie zgodą jeżeli skorzystałeś z formularza na stronie https://lifeinkrakow.pl/dodaj-wydarzenie.
  3. Każda osoba, której dane dotyczą (jeżeli jesteśmy ich administratorem) ma prawo dostępu do danych, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo sprzeciwu, prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
    Kontakt z osobą nadzorującą przetwarzanie danych osobowych w organizacji Usługodawcy jest możliwy drogą elektroniczną pod adresem e-mail: biuro@inpress.net.pl.
  4. Zastrzegamy sobie prawo do przetwarzania Twoich danych po rozwiązaniu Umowy lub cofnięciu zgody tylko w zakresie na potrzeby dochodzenia ewentualnych roszczeń przed sądem lub jeżeli przepisy krajowe albo unijne bądź prawa międzynarodowego obligują nas do retencji danych.
  5. Usługodawca ma prawo udostępniać dane osobowe Użytkownika oraz innych jego danych podmiotom upoważnionym na podstawie właściwych przepisów prawa (np. organom ścigania).
  6. Usunięcie danych osobowych może nastąpić na skutek cofnięcia zgody bądź wniesienia prawnie dopuszczalnego sprzeciwu na przetwarzanie danych osobowych.
  7. Usługodawca nie udostępniania danych osobowych innym podmiotom aniżeli upoważnionym na podstawie właściwych przepisów prawa.
  8. Wdrożyliśmy pseudonimizację, szyfrowanie danych oraz mamy wprowadzoną kontrolę dostępu dzięki czemu minimalizujemy skutki ewentualnego naruszenia bezpieczeństwa danych.
  9. Dane osobowe przetwarzają osoby wyłącznie upoważnione przez nas albo przetwarzający, z którymi ściśle współpracujemy.

§3. Pliki cookies

  1. Witryna lifeinkrakow.pl używa cookies. Są to niewielkie pliki tekstowe wysyłane przez serwer www i przechowywane przez oprogramowanie komputera przeglądarki. Kiedy przeglądarka ponownie połączy się ze stroną, witryna rozpoznaje rodzaj urządzenia, z którego łączy się użytkownik. Parametry pozwalają na odczytanie informacji w nich zawartych jedynie serwerowi, który je utworzył. Cookies ułatwiają więc korzystanie z wcześniej odwiedzonych witryn.
    Gromadzone informacje dotyczą adresu IP, typu wykorzystywanej przeglądarki, języka, rodzaju systemu operacyjnego, dostawcy usług internetowych, informacji o czasie i dacie, lokalizacji oraz informacji przesyłanych do witryny za pośrednictwem formularza kontaktowego.
  2. Zebrane dane służą do monitorowania i sprawdzenia, w jaki sposób użytkownicy korzystają z naszych witryn, aby usprawniać funkcjonowanie serwisu zapewniając bardziej efektywną i bezproblemową nawigację. Monitorowania informacji o użytkownikach dokonujemy korzystając z narzędzia Google Analitics, które rejestruje zachowanie użytkownika na stronie.
    Cookies identyfikuje użytkownika, co pozwala na dopasowanie treści witryny, z której korzysta, do jego potrzeb. Zapamiętując jego preferencje, umożliwia odpowiednie dopasowanie skierowanych do niego reklam. Stosujemy pliki cookies, aby zagwarantować najwyższy standard wygody naszego serwisu, a zebrane dane są wykorzystywane jedynie wewnątrz firmy w celu optymalizacji działań.
  3. Na naszej witrynie wykorzystujemy następujące pliki cookies:
    1. „niezbędne” pliki cookies, umożliwiające korzystanie z usług dostępnych w ramach serwisu, np. uwierzytelniające pliki cookies wykorzystywane do usług wymagających uwierzytelniania w ramach serwisu;
    2. pliki cookies służące do zapewnienia bezpieczeństwa, np. wykorzystywane do wykrywania nadużyć w zakresie uwierzytelniania w ramach serwisu;
    3. „wydajnościowe” pliki cookies, umożliwiające zbieranie informacji o sposobie korzystania ze stron internetowych serwisu;
    4. „funkcjonalne” pliki cookies, umożliwiające „zapamiętanie” wybranych przez użytkownika ustawień i personalizację interfejsu użytkownika, np. w zakresie wybranego języka lub regionu, z którego pochodzi użytkownik, rozmiaru czcionki, wyglądu strony internetowej itp.;
    5. „reklamowe” pliki cookies, umożliwiające dostarczanie użytkownikom treści reklamowych bardziej dostosowanych do ich zainteresowań.
  4. Użytkownik w każdej chwili ma możliwość wyłączenia lub przywrócenia opcji gromadzenia cookies poprzez zmianę ustawień w przeglądarce internetowej. Instrukcja zarządzania plikami cookies jest dostępna na stronie
    http://www.allaboutcookies.org/manage-cookies

Dodatkowe dane osobowe, jak adres e-mail, zbierane są jedynie w miejscach, w których użytkownik wypełniając formularz wyraźnie wyraził na to zgodę. Powyższe dane zachowujemy i wykorzystujemy tylko do potrzeb niezbędnych do wykonania danej funkcji.

Pełna informacja