W ŻYCIU

Cudowne miejsce: w Polsce tu jest najbliżej kosmosu

opublikowano: 22 LISTOPADA 2018, 10:03autor: Karolina Gawlik
Cudowne miejsce: w Polsce tu jest najbliżej kosmosu

Niewiele osób wie o istnieniu tego miejsca. Tym bardziej mało kto zdaje sobie sprawę, że na gorczańskim szczycie na co dzień pracują naukowcy krakowskiej uczelni i... nie jest to Uniwersytet Jagielloński. Wyjątkowy obiekt, który powstał w wyjątkowych okolicznościach.

Jest rok 1982. Prof. Jerzy Kreiner kieruje Zakładem Astronomii na Uniwersytecie Śląskim, gdy Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Krakowie proponuje mu poprowadzenie kilka godzin wykładów z astronomii, a niedługo później - etat. Kreiner nie jest jednak przekonany, bo przecież ma ważne stanowisko w Katowicach. Poza tym, w Krakowie brakuje mu najważniejszego narzędzia pracy - teleskopu. Wtedy ze strony rektora uczelni pada pytanie: „A gdybyśmy Panu stworzyli odpowiedni warsztat pracy naukowej?”. „Wtedy przejdę na WSP” – deklaruje profesor.

Tak zaczynają się starania WSP (obecnie Uniwersytet Pedagogiczny) o własne obserwatorium. Początkowo teleskop ma stanąć w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego na Bielanach, ale tuż przed podpisaniem umowy władze UJ wycofują się. Kreiner proponuje wówczas wzniesienie Suhora w Gorcach.

W krótkim czasie udaje się zdobyć pieniądze nie tylko na teleskop firmy Carl Zeiss Jena, ale i na niewielkie obserwatorium. Zwierciadło teleskopu liczy 60 cm średnicy – pod tym względem, do tej pory, jest drugim największym w Polsce. Ma bardzo dobre opinie wśród specjalistów na całym świecie.

Komandosi w akcji

Jest pierwsza połowa lat 80., czyli czas załamania gospodarki. Trzeba kupić działkę, uzyskać pozwolenia, czy… zamówić okna zgodne z projektem. Okazuje się, że w całej południowej Polsce takich okien nie ma, więc projekt ulega zmianie. Tylko jedna firma podejmuje się budowy, ale życzy sobie m.in. dowozu materiałów. Najważniejszy i najdelikatniejszy sprzęt, na Suhorę przywozi – nieodpłatnie – brygada Czerwonych Beretów.

Galeria: Obserwatorium astronomiczne Uniwersytetu Pedagogicznego. Wyjątkowe miejsce (id: 37)

Mechanicy Zeissa przyjeżdżają pewnego dnia odwiedzić obserwatorium. Wszystko dokładnie oglądają, mierzą betonową średnicę podstawy pod ruchomą część obrotowej kopuły. Musi to być idealny okrąg o średnicy 5 metrów. Nie mogą wyjść z podziwu, że zachowano dokładność 0,5 cm. Zwykle zastają kopuły, które trzeba w pośpiechu poprawiać.

Obserwatorium jest położone 1000 metrów nad poziomem morza, jest najwyżej położonym i jedynym wysokogórskim obserwatorium astronomicznym w Polsce. Niby prowadzi tu droga, ale bez auta terenowego wjechać nie ma szans. Astronomowie zostawiają więc samochody w Koninkach i maszerują – Markowi Drożdżowi, który nas gości w obserwatorium, zajmuje to z plecakiem jakieś 1,5 godziny. Jeśli można skorzystać z kolejki stacji narciarskiej, część tej wysokości pokonuje się na krzesełku, w koronach drzew (tak, jak „lecieliśmy” my).

Dlatego gdy już astronom tutaj przyjeżdża, zazwyczaj zostaje na kilka dni. Najdłużej pan Marek pracował tu w jednym ciągu dwa tygodnie. Dla astronomów warunki idealne: w końcu widać tu Drogę Mleczną jak na dłoni, czuć łączność z naturą.

Astronom Marek Dróżdż:
"Nie dość, że jest się blisko nieba, to na dodatek w górach. Wspaniałe połączenie. Opowiadać o tym jest trudno, ale tutaj można odnaleźć swoje miejsce we wszechświecie".

Bolid nad Polską

Pan Marek wspomina, jak ostatnio wyszedł w nocy na zewnątrz. Nagle niebo rozbłysnęło, a w okolicy zrobiło się wręcz jasno. Potem sprawdził na zapisie teleskopu, że o tej godzinie nad Polską przeleciał bolid, czyli meteor jaśniejszy niż Wenus. To, co widzi teleskop, możecie oglądać tutaj

Gorce lepsze niż Tatry

Oprócz tego, że Gorce są po prostu piękne, dają badaczom lepsze warunki niż np. Tatry, gdzie chmury tak łatwo nie odpuszczają. Astronomowie ze Słowackiej Akademii Nauk, którzy pracują właśnie w Tatrach, wyliczają, że mają tylko 50 nocy obserwacyjnych. Uniwersytet Pedagogiczny ma ich przynajmniej drugie tyle.

W teleskop patrzy kamera

Gdy przyjeżdżają dzieci i pytają „jak astronom patrzy w teleskop”, pojawia się mały problem. Bo jak wytłumaczyć dzieciakom, że to nie astronom obserwuje niebo, ale robi to kamera? Mniej romantycznie, ale tak to współcześnie działa – kamera widzi kosmos i wysyła obrazy do komputerów, przy których pracują naukowcy. Z pozycji komputera można operować zarówno teleskopem, jak i kopułą.

obserwatorium astronomiczne

Co mają wspólnego Gorce z Hawajami?

Obserwatorium UP uczestniczy w dużym, międzynarodowym projekcie badawczym „Teleskop globalny” – The Whole Earth Telescope. Polega on na obserwacji wybranych obiektów przez 24 godziny na dobę. W jednym miejscu jest to oczywiście niemożliwe, bo noc trwa maksymalnie kilkanaście godzin, a nie każda jest przecież bezchmurna. W programie bierze udział ponad 20 różnych obserwatoriów na całym świecie. I tak, gdy na Suhorze kończy się noc, dalsze obserwacje – tego samego obiektu – są kontynuowane np. na Wyspach Kanaryjskich, a potem na Hawajach.

Najciekawsza jest noc

Cieszymy się, że w ogóle mogliśmy tu być, ale niestety, nie zostaliśmy na noc. Studenci zostają. Wtedy najczęściej mówią: nie wiedzieliśmy, że można zobaczyć gołym okiem tyle gwiazd. Takie stwierdzenie nie dziwi - wiecie, jak wielu młodych ludzi, ani razu w swoim życiu, nie widziało Drogi Mlecznej? Obserwatorium UP to dla nich nie tylko poznanie naukowych podstaw astronomii, ale jej emocjonalne doświadczenie.

Prof. Jerzy Kreiner, założyciel obserwatorium:
W miarę naszych możliwości pozwalamy na zwiedzane Obserwatorium wycieczkom szkolnym, turystom, miłośnikom astronomii. Staramy się ich zainteresować naszą pracą oraz pięknem widzialnego Wszechświata.

***

Dziękuję Marcinowi Kanii za wywiad z prof. Jerzy Kreinerem, który ukazał się na łamach pisma „Konspekt”.

Szanowny Użytkowniku,

Zanim klikniesz „Przejdź do serwisu” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych.
Klikając „Przejdź do serwisu” lub zamykając okno przez kliknięcie w znaczek X, zgadzasz się na poniższe.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:

§1. Postanowienia Ogólne

  1. Administratorem danych jest Inpress Sp. z o.o. Ochrona danych odbywa się zgodnie z wymogami powszechnie obowiązujących przepisów prawa, a ich przechowywanie ma miejsce na zabezpieczonych serwerach.
  2. Dla interpretacji terminów stosuje się słowniczek Regulaminu lub tak jak zostało to opisane w Polityce Prywatności.
    Na potrzeby lepszego odbioru Polityki Prywatności termin „Użytkownik” zastąpiony został określeniem „Ty”,  „Administrator” – „My”. Termin „RODO” oznacza Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE.
  3. Szanujemy prawo do prywatności i dbamy o bezpieczeństwo danych. W tym celu używany jest m.in. bezpieczny protokół szyfrowania komunikacji (SSL).
  4. Dane osobowe podawane w formularzu na stronie https://lifeinkrakow.pl/dodaj-wydarzenie są traktowane jako poufne i nie są widoczne dla osób nieuprawnionych.

§2. Administrator Danych

  1. Usługodawca jest administratorem danych swoich klientów. Oznacza to, że jeśli posiadasz Konto na naszej stronie, to przetwarzamy Twoje dane jak: imię, nazwisko, adres e-mail, numer telefonu, stanowisko, miejsce pracy, adres IP.
  2. Dane osobowe przetwarzane są:
    1. zgodnie z przepisami dotyczącymi ochrony danych osobowych,
    2. zgodnie z wdrożoną Polityką Prywatności,
    3. w zakresie i celu niezbędnym do nawiązania, ukształtowania treści Umowy, zmiany bądź jej rozwiązania oraz prawidłowej realizacji Usług świadczonych drogą elektroniczną,
    4. w zakresie i celu niezbędnym do wypełnienia uzasadnionych interesów (prawnie usprawiedliwionych celów), a przetwarzanie nie narusza praw i wolności osoby, której dane dotyczą:
      1. w zakresie i celu zgodnym z wyrażoną przez Ciebie zgodą jeżeli skorzystałeś z formularza na stronie https://lifeinkrakow.pl/dodaj-wydarzenie.
  3. Każda osoba, której dane dotyczą (jeżeli jesteśmy ich administratorem) ma prawo dostępu do danych, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo sprzeciwu, prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
    Kontakt z osobą nadzorującą przetwarzanie danych osobowych w organizacji Usługodawcy jest możliwy drogą elektroniczną pod adresem e-mail: biuro@inpress.net.pl.
  4. Zastrzegamy sobie prawo do przetwarzania Twoich danych po rozwiązaniu Umowy lub cofnięciu zgody tylko w zakresie na potrzeby dochodzenia ewentualnych roszczeń przed sądem lub jeżeli przepisy krajowe albo unijne bądź prawa międzynarodowego obligują nas do retencji danych.
  5. Usługodawca ma prawo udostępniać dane osobowe Użytkownika oraz innych jego danych podmiotom upoważnionym na podstawie właściwych przepisów prawa (np. organom ścigania).
  6. Usunięcie danych osobowych może nastąpić na skutek cofnięcia zgody bądź wniesienia prawnie dopuszczalnego sprzeciwu na przetwarzanie danych osobowych.
  7. Usługodawca nie udostępniania danych osobowych innym podmiotom aniżeli upoważnionym na podstawie właściwych przepisów prawa.
  8. Wdrożyliśmy pseudonimizację, szyfrowanie danych oraz mamy wprowadzoną kontrolę dostępu dzięki czemu minimalizujemy skutki ewentualnego naruszenia bezpieczeństwa danych.
  9. Dane osobowe przetwarzają osoby wyłącznie upoważnione przez nas albo przetwarzający, z którymi ściśle współpracujemy.

§3. Pliki cookies

  1. Witryna lifeinkrakow.pl używa cookies. Są to niewielkie pliki tekstowe wysyłane przez serwer www i przechowywane przez oprogramowanie komputera przeglądarki. Kiedy przeglądarka ponownie połączy się ze stroną, witryna rozpoznaje rodzaj urządzenia, z którego łączy się użytkownik. Parametry pozwalają na odczytanie informacji w nich zawartych jedynie serwerowi, który je utworzył. Cookies ułatwiają więc korzystanie z wcześniej odwiedzonych witryn.
    Gromadzone informacje dotyczą adresu IP, typu wykorzystywanej przeglądarki, języka, rodzaju systemu operacyjnego, dostawcy usług internetowych, informacji o czasie i dacie, lokalizacji oraz informacji przesyłanych do witryny za pośrednictwem formularza kontaktowego.
  2. Zebrane dane służą do monitorowania i sprawdzenia, w jaki sposób użytkownicy korzystają z naszych witryn, aby usprawniać funkcjonowanie serwisu zapewniając bardziej efektywną i bezproblemową nawigację. Monitorowania informacji o użytkownikach dokonujemy korzystając z narzędzia Google Analitics, które rejestruje zachowanie użytkownika na stronie.
    Cookies identyfikuje użytkownika, co pozwala na dopasowanie treści witryny, z której korzysta, do jego potrzeb. Zapamiętując jego preferencje, umożliwia odpowiednie dopasowanie skierowanych do niego reklam. Stosujemy pliki cookies, aby zagwarantować najwyższy standard wygody naszego serwisu, a zebrane dane są wykorzystywane jedynie wewnątrz firmy w celu optymalizacji działań.
  3. Na naszej witrynie wykorzystujemy następujące pliki cookies:
    1. „niezbędne” pliki cookies, umożliwiające korzystanie z usług dostępnych w ramach serwisu, np. uwierzytelniające pliki cookies wykorzystywane do usług wymagających uwierzytelniania w ramach serwisu;
    2. pliki cookies służące do zapewnienia bezpieczeństwa, np. wykorzystywane do wykrywania nadużyć w zakresie uwierzytelniania w ramach serwisu;
    3. „wydajnościowe” pliki cookies, umożliwiające zbieranie informacji o sposobie korzystania ze stron internetowych serwisu;
    4. „funkcjonalne” pliki cookies, umożliwiające „zapamiętanie” wybranych przez użytkownika ustawień i personalizację interfejsu użytkownika, np. w zakresie wybranego języka lub regionu, z którego pochodzi użytkownik, rozmiaru czcionki, wyglądu strony internetowej itp.;
    5. „reklamowe” pliki cookies, umożliwiające dostarczanie użytkownikom treści reklamowych bardziej dostosowanych do ich zainteresowań.
  4. Użytkownik w każdej chwili ma możliwość wyłączenia lub przywrócenia opcji gromadzenia cookies poprzez zmianę ustawień w przeglądarce internetowej. Instrukcja zarządzania plikami cookies jest dostępna na stronie
    http://www.allaboutcookies.org/manage-cookies

Dodatkowe dane osobowe, jak adres e-mail, zbierane są jedynie w miejscach, w których użytkownik wypełniając formularz wyraźnie wyraził na to zgodę. Powyższe dane zachowujemy i wykorzystujemy tylko do potrzeb niezbędnych do wykonania danej funkcji.

Pełna informacja